ธนบุรีและรัตนโกสินทร์ตอนต้น: สร้างบ้านแปงเมืองใหม่

ตอนที่ 1สมเด็จพระเจ้าตากสินกู้ชาติ

ก่อนกรุงแตก พระยาตากนำทหารราว 500 คนตีฝ่าวงล้อมพม่าออกไปทางตะวันออก รวบรวมผู้คนที่ระยองและจันทบุรี แล้วยกทัพเรือกลับมาตีค่ายโพธิ์สามต้นของพม่าได้ภายในเดือนพฤศจิกายน 2310 ใช้เวลาเพียงราวเจ็ดเดือนหลังเสียกรุง

พระองค์ทรงตั้งราชธานีใหม่ที่ธนบุรี เมืองป้อมปากน้ำที่เล็กกว่าและป้องกันง่ายกว่า แล้วใช้เวลาหลายปีปราบชุมนุมต่างๆ ที่ตั้งตัวเป็นใหญ่ ทั้งชุมนุมพิษณุโลก พิมาย นครศรีธรรมราช และเจ้าพระฝาง

ปี 2322 กองทัพธนบุรีตีเวียงจันทน์และอัญเชิญพระแก้วมรกตกลับมา ปลายรัชกาลเกิดความวุ่นวายในพระนคร สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกซึ่งยกทัพกลับจากเขมรเข้ามาควบคุมสถานการณ์ และขึ้นครองราชย์ในปี 2325

ตอนที่ 2รัชกาลที่ 1 สร้างกรุงเทพฯ

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงย้ายราชธานีข้ามแม่น้ำมาฝั่งตะวันออก ทรงสร้างพระบรมมหาราชวังและวัดพระศรีรัตนศาสดารามเพื่อประดิษฐานพระแก้วมรกต ขุดคลองคูเมือง และสร้างกำแพงพระนครด้วยอิฐจากซากกรุงศรีอยุธยา

กรุงเทพฯ มีชื่อเต็มที่ยาวที่สุดในโลก ขึ้นต้นว่า กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์

ปี 2328 พระเจ้าปดุงแห่งพม่ายกทัพใหญ่ 9 ทัพเข้ามาหลายทาง สยามตั้งรับและเอาชนะได้ที่ทุ่งลาดหญ้า กาญจนบุรี และอีกปีต่อมาชนะที่ท่าดินแดง ถือเป็นศึกใหญ่ครั้งสุดท้ายกับพม่า

ปี 2347 ทรงให้ชำระกฎหมายเก่าจากอยุธยา ประทับตราสามดวง เรียกว่ากฎหมายตราสามดวง ใช้เป็นกฎหมายหลักของประเทศจนถึงการปฏิรูปกฎหมายสมัยรัชกาลที่ 5

ตอนที่ 3รัชกาลที่ 2 และ 3: วรรณกรรม การค้า และสงครามลาว

รัชกาลที่ 2 ทรงเป็นกวีเอก ยุคนี้มีสุนทรภู่และบทละครอย่างอิเหนา ในปี 2363 อหิวาตกโรคระบาดใหญ่ในพระนคร ผู้คนเสียชีวิตจำนวนมาก จนต้องจัดพิธีอาพาธพินาศ

รัชกาลที่ 3 ทรงเชี่ยวชาญการค้า เรือสำเภาหลวงค้ากับจีนจนท้องพระคลังร่ำรวย ทรงลงนามสนธิสัญญาเบอร์นีย์กับอังกฤษในปี 2369 ปีเดียวกันนั้นเจ้าอนุวงศ์แห่งเวียงจันทน์ยกทัพมาถึงนครราชสีมา ท้าวสุรนารีหรือย่าโมนำชาวโคราชต่อสู้ สยามปราบได้ในปี 2371

ต่อมาสยามทำสงครามกับญวนในเขมรนานถึง 14 ปี ในช่วงอานามสยามยุทธ ส่วนในพระนคร หมอบรัดเลย์มิชชันนารีอเมริกันเริ่มปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษและพิมพ์หนังสือภาษาไทย วัดโพธิ์ได้รับการบูรณะพร้อมจารึกตำราความรู้ จนได้ชื่อว่ามหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย

ตอนที่ 4รัชกาลที่ 4: กษัตริย์นักวิทยาศาสตร์

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงผนวชอยู่ 27 ปีก่อนขึ้นครองราชย์ ทรงตั้งธรรมยุติกนิกาย เรียนภาษาอังกฤษและดาราศาสตร์กับมิชชันนารี

ปี 2398 ทรงลงนามสนธิสัญญาเบาว์ริงกับอังกฤษ ยกเลิกการผูกขาดการค้าของพระคลัง เก็บภาษีขาเข้าร้อยละ 3 และให้คนอังกฤษขึ้นศาลกงสุลของตน หลังจากนั้นชาติตะวันตกอื่นก็ทำสนธิสัญญาแบบเดียวกัน การส่งออกข้าวเติบโตอย่างรวดเร็ว ทุ่งรังสิตและภาคกลางกลายเป็นนาข้าว

ปี 2411 ทรงคำนวณสุริยุปราคาเต็มดวงได้แม่นยำ และเสด็จไปทอดพระเนตรที่หว้ากอ ประจวบคีรีขันธ์ แต่ทรงติดไข้ป่าและสวรรคตหลังจากนั้นไม่นาน วันที่ 18 สิงหาคมจึงเป็นวันวิทยาศาสตร์แห่งชาติ

ลำดับเหตุการณ์ไทม์ไลน์ ธนบุรี–รัตนโกสินทร์

ผู้คนบุคคลสำคัญ

เกร็ดความรู้รู้หรือไม่ และคำถามที่พบบ่อย

อ่านเพิ่มเติม